امروز : جمعه, 26 مهر 1398

کشت سنتی و گلخانه

 

 

شیوه ی کشت سنتی:حدود 3 سال است که شیوه ی کشت گلخانه ای آیروپونیک در فضاهای مجازی تبلیغ می شود و کارگاه های آموزشی در این خصوص برگزاری می گردد که سیلی از موافقان و منتقدان را به همراه داشته است. در این مقاله لازم دانستیم که یک بررسی اجمالی پیرامون شیوه ی کشت سنتی و شیوه ی کشت آیوپونیک داشته باشیم.

در شیوه ی سنتی پیاز زعفران که معمولاً شامل پیازهایی هستند که 7 الی 8 سال از آخرین نقل و انتقال آن ها از یک زمین دیگر می گذرد و به صورت خشکه کنی از زمین قبلی خارج شده اند، پس از آماده کردن زمین به لحاظ شکل فیزیکی خاک و افزودن اغلب، کودهای حیوانی خشک و پوسیده شده (کود گاوی پوسیده) و کودهای شیمیایی در زمین های مذکور در موعد اواسط شهریور الی اوایل پائیز کاشته می شوند و اولین آبیاری به فاصله 10 الی 15 روز پس از کاشت که مصادف است با نیمه مهرماه الی بیستم مهرماه انجام می شود که پس از 15 الی 20 روز اولین گلهای زعفران را می­توان مشاهده کرد و عملیات چیدن گلها تا پایان آبان ماه ممکن است ادامه داشته باشد. در نقاط سردسیری گلچینی زودتر شروع می شود و زودتر هم به پایان می رسد و در نقاط گرمتر این مسأله کمی به تعویق می افتد.

پس از گلچینی معمولاً وجین علفهای هرز انجام می شود و این عمل وجین کردن در هر زمان که علفهای هرز دیده شوند ضروری بنظر می رسد، چون علفهای هرز در بهره کشی از مواد غذایی خاک با گیاه زعفران رقابت می کنند. در سابق که منابع آب بیشتر بوده هر 15 الی 20 روز آبیاری انجام می شده است و در حال حاضر بدلیل کاهش منابع آبی و حاکم بودن دوره خشکسالی بر کشور عزیزمان، این دوره های آبیاری به فواصل 45 روزه موکول شده است و مجموعاً 4 الی 5 بار آبیاری تکرار می شود و گاهاً به باور اشتباه کشاورز سنتی از گیاه زعفران، مبنی بر اینکه گیاه زعفران تمایل به آب ندارد تعداد این دفعات به کمتر از حدود ذکر شده هم تنزل می یابد. و در اردیبهشت ماه قبل از خشک شدن برگهای زعفران تقریباً در هفته اول اردیبهشت ماه برگهای زعفران را قبل از زرد شدن می تراشند که جهت تغذیه دام استفاده می شود.

در ماه های خرداد الی پایان شهریور ماه مراقبت می گردد که آب در مزرعه ی زعفران راه پیدا نکند چون موجب سبز شدن برگها و ایجاد تداخل در گلدهی در موعد مقرر می نماید. و چنانچه به عنوان مثال آبیاری یا نفوذ آب در مرداد ماه صورت گیرد موجب بروز برگها و سپس گلها می شود و نیز انرژی پیاز و زمین صرف رشد برگها می شود و در اندازه و کیفیت گلها اثر منفی می گذارد. و این چرخه همچنان برای مدت 7 الی 8 سال تکرار می گردد.

کشت گلخانه ای زعفران به شیوه ی آیروپونیک:

در این شیوه ی کشت که ابتکار کشور چین و آقای جوانی به نام ژائوجی بوده است، پیازها را در ماه های خرداد الی تیرماه و یا هفته اول مرداد ماه (چنانچه پیاز متعلق به منطقه ی سردسیری باشد) تهیه می گردد و البته بهترین زمان جهت تأمین پیاز به شکل عمومی خردادماه می باشد که پیاز زعفران در خواب کامل بسر می برد. و در این زمان نقل و انتقال و جابجایی ها در گل انگیزی و تشکیل گل در قسمت های مرکزی پیاز تأثیر سوئی ایجاد نمی کند. و پس از تهیه پیاز، آن ها را در شرایطی که تهویه و رطوبت مناسب و نور کنترل شده دارد، نگهداری می کنند و در اواسط مرداد ماه الی اول شهریورماه پس از ضدعفونی و پاکسازی پیازها را به مکان پوشیده (گلخانه) منتقل می کنند و در طبق های چوبی در سایزهای دلخواه چیده می شوند، در طول 3 ماه که پیازها در گلخانه قرار دارند کنترل هایی به لحاظ نور- دما- رطوبت روی آن ها اعمال می شود و در موعد اواسط آبان ماه الی آخر آبان ماه گلچینی انجام شده و پس از آن پیاز ها به زمین منتقل می شوند.

در فاصله آذر ماه الی انتهای اردیبهشت ماه تحت تیمارهایی خاص به لحاظ کود آبیاری و محلول پاشی قرار می گیرند (سوای غنی سازی خاک) و این چرخه ی انتقال از گلخانه به زمین و از زمین به گلخانه همه ساله تکرار می شود.

باتوجه به توضیحات ارائه شده در این بخش از مقاله به مقایسه مزیت های کشت گلخانه ای نسبت به کشت سنتی می پردازیم؛

مقایسه کشت سنتی زعفران و کشت به شیوه ی گلخانه ای (آیروپونیک یا فوگوپونیک)

در کشت سنتی در سال اول هزینه شخم و فرآوری ابتدائی زمین و افزودن کودهای حیوانی و شیمیایی را داریم و فقط یک بار هزینه کاشت پیازهای بذری را برای 7 الی 8 سال آینده پرداخت می­کنیم و در عوض بدلیل ماندگاری چندین ساله ی پیاز در زمین هزینه وجین کردن علفهای هرز که شامل هزینه های کارگری می باشد را متحمل می شویم و نیز از سال دوم همه سال در اواسط مهرماه کود حیوانی و شیمیایی تکرار می شود و هزینه سله شکنی (شخم سطحی به عمق 5 الی 8 سانتی متر) را همه ساله در برنامه خواهیم داشت و نیز در کشت سنتی قبل از کاشت زعفران جهت تأمین رطوبت مناسب از چند روز قبل یک آبیاری انجام می شود که پس از آن شخم و دیسک مرحله ی آخر را اعمال می کند که خاک نرم و آماده شود و نیز یک آب در 10 روز الی 15 روز قبل از موعد گلچینی به زمین داده می شود که شرح آن را در قسمت اول مقاله بیان کردیم و در روش آیروپونیک این 2 آبیاری تبدیل به چندین لیتر آب جهت تبخیر و رطوبت سازی و یک کود آبیاری در ماه آخر پائیز که هوا سردتر است، می شود. که هزینه پرداخت یک مرحله آب بها و نیروی کارگری را در کشت سنتی نسبت به گلخانه ای در این مرحله تجربه می کنیم و از طرفی در کشت سنتی بدلیل استفاده از پیازهای به اصطلاح با عمر 7 الی 8 ساله ی ریز و فصل جابجایی نامناسب (ایام خواب ظاهری) عملاً برداشت محصولی در سال اول نخواهیم داشت و یک سال خواب سرمایه و زمان را متحمل می شویم و از طرفی به سودی از بابت برداشت محصول نیز نخواهیم رسید (حبس سود) و در قیاس با کشت گلخانه ای با تهیه پیاز با وزن مناسب در قبال پرداخت 30% بهای بیشتر بابت پیاز (سوای از بازار سیاه و سوء استفاده هایی که در تأمین پیاز مناسب شایع شده است) و رعایت زمان تهیه پیاز زعفران باتوجه به دوران خواب و بیداری و انتقال به گلخانه از همان سال اول شاهد برداشت محصول خواهیم بود و نیز تشکیل و پرورش پیازهای دختری درشت تر و مناسب تر را در سیستم کشت گلخانه ای (آیروپونیک) شاهد خواهیم بود که موجبات افزایش تناژ محصول را نسبت به وزن معین در سال های بعد رقم خواهد زد.

نکته ی قابل توجه بعدی که در کشت سنتی یک تهدید جدی می باشد احتمال شیوع بیماری های زعفران اعم از قارچ و کنه می باشد که احتمال گسترش و انتقال آن از یک مزرعه به مزرعه دیگر را در بحث کنه گزارش کرده اند و نیز سرایت ابتلا به قارچ نیز در سیستم کشت سنتی بیشتر است و علت این مسئله ماندگاری چندین ساله (7 الی 8 ساله) پیاز زعفران در خاک می باشد و همانگونه که می دانید سرایت بیماری ها و عوامل بیماری زا در محیط خاک به مراتب بیشتر از گلخانه زعفران می­باشد چون پیاز ها مدام در ایام گلخانه در رویت ما قرار دارند و نیز سالی یک بار از زمین جدا شده و پیاز های آلوده را هر ساله می توانیم حذف کنیم و نیز در بین پیازهای زعفران در طبقه های چوبی (بدون بستر خاک) فاصله ی نیم سانتی متری وجود دارد که در جلوگیری از سرایت احتمالی قارچ به پیازهای دیگر عامل بازدارنده می باشند.

نکته ی بعدی که مزیت واضح سیستم کشت گلخانه ای نسبت به سیستم کشت سنتی است، کنترل عوامل جوی پیش بینی نشده و نامساعد می باشد از قبیل سرما و یخبندان هنگام گلدهی، موج گرما هنگام گلدهی، باران نابه هنگام در زمان گلدهی که همگی موجب به خسارت و ضرر و زیان جدی می شود و نیز آسیب از ناحیه جانوران از قبیل موش کور- جوجه تیغی- خرگوش- گراز و ...

«در هنگام گل دهی»، با توجه به اینکه موعد گلدهی حساس ترین موعد بلحاظ اقتصادی و سودآوری می باشد و تمام تلاش کشاورز و گلخانه دار بابت استحصال گل زعفران می باشد و در غیر این صورت آفت جانوران بعد از موعد گل دهی در هر دو سیستم محتمل می باشد.

مزیت دیگر کشت گلخانه ای زعفران (آیروپونیک) گلچینی ارزان تر و راحت تر می باشد که آسیب های وارده به بدن نیروی کار را در حین انجام این عمل با مشقت به حداقل می رساند به شکلی که در شیوه ی کشت گلخانه ای عمل گلچینی به صورت نشسته و پشت میز کار در شرایط مناسب انجام می شود ولی در شیوه ی سنتی، معمولاً موعد گلچینی مصادف است با فصل سرما و ساعات تاریک و سرد سحرگاه و شرایط ناهموار زمین های مزروعی و در نهایت هزینه بیشتر کارگری صورت می­گیرد.

 

مزیت دیگر کشت زعفران به شیوه ی آیروپونیک تولید محصولی با کیفیت بالاتر بلحاظ شکل ظاهری محصول (طول رشته ی کلاله ی بیشتر و قلم درشت تر) و نیز بلحاظ کیفیت رنگ- طعم و عطر که متأثر از سه فاکتور پیروکسین- کوروپیروکسین و سافرانال می باشد، بالاتر است.

و نکته ی پایانی که فصل الخطاب این مقایسه می باشد این است که؛ در سیستم سنتی کشت زعفران، پس از گذشت 7 الی 8 سال به دلیل فقر شدید مواد مغذی خاک، پیازها تحلیل می روند و به حکم ضرورت پیازها از زمین خارج می شوند و زمین را تخلیه می نمایند، نکته ی حائز اهمیت در این مسئله اینجاست که بنا بر اقرار عموم کشاورزان سنتی (و تحقیقات به عمل آمده توسط تیم اموزشی زعفران هیرکانیا) حداقل تا مدت زمان 4 سال نمی توان در آن زمین زعفران کشت نمود و این مسئله دو راه حل دارد که هر دو مشمول هزینه می باشد. راه حل اول اینکه برای کشت مجدد پیاز ها زمین جدیدی که چندین سال زعفران در آن کشت نشده باشد به صورت آیش و آماده داشته باشیم یا اجاره کنیم که در هر صورت موجب به حبس سود و یا هزینه اجاره ی قابل توجه خواهد بود. راه حل دوم اینکه پس از استخراج پیازها از آن زمین، با کشت گیاهانی نظیر لوبیا و گندم به مدت چهار سال پیاپی موجبات تقویت زمین را فراهم آوریم و نکته جالب توجه شخم زدن و برهم زدن گندم سبز شده در خاک زمین است که به اصطلاح کشاورزان سنتی کار خراسان به آن گندم چپ کردن می گویند. بنابراین در راه حل دوم نیز صرف هزینه و حبس سود ناشی از کشت نکردن به مدت چهارسال متوالی را خوهیم داشت به علاوه هزینه ی کشت گندم (هزینه بذر و آبیاری و کارگر و ...). توجه داشته باشیم که بهای اجاره زمین های زراعی در اقلیمی که زعفران کاری در آن جا مرسوم است مبالغ قابل توجه می باشد چرا که با هر سال برداشت زعفران سود آوری و ارزش افزوده ی قابل توجه ای از این زمین های زراعی مورد انتظار مردم می باشد. با این مقایسه سوای این که همه ساله یک هزینه انتقال از گلخانه به زمین و زمین به گلخانه در روش گلخانه ای مشهود است و با به کارگیری شیوه ی گلخانه ای و اجاره ی زمین هایی ارزان در نقاطی از کشور که اقلیم زعفران کاری نیست، شما کدام یک از شیوه های کشت توضیح داده شده را انتخاب می کنید؟

* تهیه و تدوین توسط زعفران هیرکانیا

 

* سایت اینترنتی زعفران هیرکانیا       www.hirkaniasaffron.ir

* لینک کانال تلگرام پرورش زعفران گلخانه ای هیرکانیا   https://t.me/joinchat/AAAAAFHZHdKYsn8sqla7Lw