معرفی گیاه زعفران

زعفران گیاهی است که در شاخ اسپرماتوفیتها (دانه داران)، زیر شاخه نهاندانگان، رده ی تک لپه ای ها، راسته ی سوسنی ها، تیره ی زنبق و سرده ی زعفران قرار دارد.

نام علمی زعفران مزروعی CROCUS SATIVUS – L است که مصارف گسترده ای در صنایع مختلف از جمله تغذیه، پزشکی، نساجی و... دارد. همچنین بدلیل نیاز آبی کم، سهولت در کاشت، داشت و برداشت، و عملکرد مناسب از اهمیت اقتصادی بسیار زیادی برخوردار است. خواستگاه زعفران را کشور یونان و ایران ذکر کرده اند و خواستگاه زعفران ایران را در زمان مادها در نزدیکی همدان کنونی قید کرده اند و در زمان پارت ها به سمت قاعنات و جنوب خراسان گسترش یافت. نام عمومیCROCUS SATIVUS  از کلمه ی یونانی کروکوس (به معنی رشته ها و ساتیووس به معنی کاشته شونده یا مزروعی) گرفته شده است که بعدها در این منطقه ی زعفران خیر شهر کروکوس شکل گرفت. نام سافرون نیز از کلمه ی عربی زعفران به معنای زرد گرفته شده است.

زعفران در قرن دهم میلادی توسط عرب ها وارد اسپانیا شد و از آنجا به کشورهای همسایه در جنوب اروپا راه یافت. در زمان ادوارد سوم کشت زعفران در انگستان رواج گرفت. در ایران باستان به عنوان هدیه ای ارزشمند در رده طلا و جواهرات در بین بزرگان کشور تقدیم می شده و در آرایش زنان درباری ایران باستان بکار گرفته می شده.

این گیاه بطور طبیعی در نقاطی مانند جنوب آمریکای شمالی- جنوب اروپا- شمال آفریقا و آسیای جنوب غربی و بویژه ایران تا هند و تبت که شامل سرزمین هایی واقع شده در عرض جغرافیایی بین 30 الی 40 درجه می باشد، پرورش میابد.

این گیاه زیبا و معطر دارای یک ساقه ی زیر زمینی (که عمدتاً دارای نشاسته و آب می باشد) که توسط یک غشای قهوه ای رنگ پوشیده شده و دارای برگهایی است سبز رنگ و باریک به شکل تره که طول آن گاه به 50 سانتی متر هم می رسد.

گلهای زعفران ارغوانی رنگ و به شکل قیف می باشد و داخل آن سه عدد پرچم (آلت نر) و خامه و کلاله ی سه رشته ای قرمز رنگ ( قسمت خوراکی و محصول اصلی) قرار دارد. طول عمر گل از ابتدای شکفتن تا پایان عمر گل 4 شبانه روز می باشد.

چیزی که در بین مردم به عنوان پیاز زعفران نام برده می شود در واقع ساقه ی زیر زمینی است و تکثیر گیاه زعفران از طریق تقسیم همین ساقه ی زیر زمینی می باشد که هر ساله در نیمه دوم سال پس از گل دادن اتفاق می افتد و این ساقه ی زیر زمینی هر سال تجدید شده و به اصطلاح پیاز دختری از پیاز مادری تشکیل می شود. بنابراین هیچ انتهای عمری نمی توان برای گیاه زعفران متصور شد و زعفران گیاهی پایا می باشد.

بدلیل عدم آگاهی کافی در بین کشاورزان این باور وجود دارد که عمر گیاه زعفران محدود به 7 الی 8 سال می باشد، چون پس از این مدت پیاز تحلیل می رود و کوچک می شود، ولی در واقع علت چنین اتفاقی کاهش در منابع غذایی خاک می باشد که منجر به عدم رشد کافی در پیازهای زعفران می شود.  چرخه ی زندگی یک ساله زعفران شامل تحمل یک دوره ی خواب که از اواخر اردیبشت ماه آغاز می شود و تا پایان شهریور ادامه دارد و سپس آغاز مرحله ی رویشی با گلدهی در اواخر مهر ماه تا پایان آبان ماه (بسته به شرایط آب و هوایی) و سپس تکمیل مراحل رویش و رشد برگها و تشکیل پیاز دختری جدید از پیاز مادری می باشد که تا اواخر اردیبهشت ماه بطول می انجامد.